Ludzie grający w karty mają jeden niezmienny nawyk: żetony wygrane kładą na rogu stołu, a gdy przegrywają, nie żal im ich, po prostu odsuwają na bok, jakby nigdy nie wygrali. Ten nawyk przenosi się też do świata inwestycji. Wielu, gdy tylko mają zysk na papierze, staje się odważniejszych; ci, którzy wcześniej wstrzymywali się z decyzją, gdy na koncie pojawi się zielony kolor, zaczynają otwierać pozycje bez zastanowienia, zwiększając zaangażowanie, bo mają jeden argument: przecież to są zarobione pieniądze. Problem tkwi właśnie w tych czterech słowach. Zarobione też są pieniędzmi, nie ma żadnej różnicy przed czy po ich wypłacie, zakupione monety są dokładnie takie same, a straty wyglądają identycznie. Rynek nie będzie łagodniejszy tylko dlatego, że te pieniądze pochodzą z wygranej. Ci, którzy ścigają nowe szczyty $SOL na zyskach, mają pewność w sercu, że nawet jeśli stracą, to nie będzie to strata, a wygrana to ich zasługa. Gdy jednak przychodzi czas oddania, często oddają nawet kapitał, nie drżąc ręką, a w myślach już planują, jak odzyskać straty następnym razem. Moje podejście jest dwuetapowe. Gdy zysk na papierze jest już solidny, najpierw realizuję część zysku, zamieniając go w nieporuszony kapitał; potem każdą nową transakcję oceniam z perspektywy kapitału własnego, a kryterium jest proste: jeśli ta transakcja przyniesie stratę, a dalsze plany się komplikują, to znak, że za bardzo się zaangażowałem. Traktując każdą złotówkę jak własną, wliczając w to zyski na papierze, dopiero wtedy naprawdę można utrzymać SOL. Gdy zaczynasz sobie powtarzać, że to przecież zarobione pieniądze, to znak, że strata jest tuż za rogiem — tak właśnie na stole do gry ludzie są eliminowani.

Kiedy byłem dzieckiem, kopiując zadania domowe, rozumiałem jedną zasadę: bez względu na to, jak bardzo skopiujesz, na egzamin i tak idziesz sam. Wchodząc w ten świat, odkryłem, że jest jeszcze więcej osób kopiujących niż kiedyś. Co starszy brat pokaże, to wszyscy na to lecą, co starszy brat krzyknie, to wszyscy kupują, nawet poziom stop loss chcą od starszego brata wziąć. Na końcu kopiowania nawet nie zastanawiasz się, dlaczego kupujesz, bo odpowiadają, że tak powiedział starszy brat. Przed kopiowaniem masz trzy rachunki, których nikt za ciebie nie rozliczy. Rachunek czasu: kiedy widzisz jego tokeny, najgrubszy kawałek mięsa jest już w jego rękach, ty jesteś na końcu kolejki, by przejąć następny kawałek. Rachunek próbek: pokazują tylko wygrane transakcje, o przegranych ani słowa, podejmujesz decyzję na podstawie wyciętego fragmentu historii. Rachunek pozycji: on bawi się drobnymi, ty możesz zainwestować cały majątek, przy tej samej cenie ból jest zupełnie inny. Mówiąc uczciwie, większość starszych braci nie chce cię skrzywdzić, po prostu podejmują decyzje zgodnie ze swoją sytuacją, oni mogą sobie pozwolić na straty, ty niekoniecznie, oni odchodzą bez powiadomienia, a ty możesz dalej czekać na ich kolejne sygnały. Dlatego patrzę na pokazywane transakcje, ale traktuję je tylko jako wskazówki. Co starszy brat pokazuje, sprawdzam jego logikę, jeśli się zgadza, dodaję do listy potencjalnych, jeśli nie, odrzucam. To jego zabawa, ale ocenę musisz zrobić sam. Nawet jeśli jest wielu pokazujących, logikę musisz przejść sam. Niezależnie czy to $SOL czy inne tokeny, pieniądze są twoje, przez tyle lat pozwalałeś innym pisać twoje zadania domowe, teraz napisz je sam.

Na osi czasu codziennie są akcje, które gwałtownie rosną, zieleń razi w oczy, a gdy spojrzysz na swoje $SOL , stoi w miejscu, każdy rozumie tę irytację w sercu. Najpierw powiem fakt: lista wzrostów, którą widzisz, to wystawa, kilka najlepszych akcji wybranych spośród kilkuset tego dnia, na liście są tylko ci, którzy przetrwali, a tych, którzy nie weszli na listę, jest kilkaset leżących tego samego dnia. Porównywanie czyichś najlepszych wyników z normalnym stanem twoich akcji to zawsze strata dla ciebie. Jeśli naprawdę myślisz o zmianie, najpierw policz trzy koszty: koszt tarcia przy zmianie, nastawienie do nowej akcji zaczynające się od zera oraz moment startu oryginalnej akcji, który właśnie minąłeś. Te trzy koszty razem wystarczą, by wyczyścić wyobrażone zyski ze zmiany. A ludzie zmieniający akcje mają jedną wspólną wadę: sprzedane akcje zaczynają rosnąć, a kupione zaczynają się wahać. Rynek nie działa przeciwko nikomu, najczęściej decyzja zapada w najbardziej kuszącym momencie, a kuszenie to najdroższa cena wejścia. Moim kryterium jest jedno: jeśli akcja innej osoby rośnie, czy rozumiesz, dlaczego rośnie. Jeśli tak, zmiana to decyzja; jeśli nie, ten zgiełk cię nie dotyczy, niech rośnie, a twoje SOL idzie swoim tempem. Rynek działa falami, teraz fala jest u innych, może następnym razem przyjdzie twoja kolej, pod warunkiem, że akcje są nadal w twoich rękach. Mniej patrz na listy wzrostów, więcej na strukturę wykresu swoich akcji, jeśli struktura jest nienaruszona, nie ma powodu do zmiany.

Pamięć pozostawiona z poprzedniej rundy jest najgorszym doradcą w tej rundzie. Osoby pamiętające ból, które w poprzedniej rundzie zostały uwięzione na wysokim poziomie, przy każdej korekcie $SOL drżą ze strachu, nie dokupują przy wzroście, nie reagują przy spadku, ciągle prowadzone przez własne blizny. Osoby pamiętające przyjemność mają dokładnie odwrotnie – w poprzedniej rundzie się wzbogaciły i zawsze uważają, że gdy nadejdzie duży ruch, trzeba zainwestować wszystko, często maksymalizując pozycję. Najgorsze jest to, że te dwa rodzaje pamięci często mieszkają w jednej osobie – boją się i są chciwi, nie potrafią utrzymać pozycji przy wzroście, a przy spadku boją się dokupić, przez co po roku poza opłatami nic nie zostaje. Obie grupy nie patrzą uważnie na tę rundę. Ich oczy są utkwione w poprzednim cyklu, podczas gdy rynek jest nowy, a scenariusz wciąż odtwarzany jest stary. Fakty są takie, że ruchy z poprzedniej rundy nie pasują do obecnej – kształt zmienności, pozycje kapitału, uczestnicy – wszystko się zmieniło, nawet rytm rynku jest inny. Ale pamięć tego nie uwzględnia, pamięć tylko ciągnie cię z powrotem do tamtego momentu, odtwarzając go w kółko. Moim sposobem jest rozdzielenie pamięci i wykorzystanie jej – zapisać powód, dla którego w poprzedniej rundzie wysiadłeś w trakcie, i w tej rundzie skupić się tylko na tym, czy ten powód się powtarza. Jeśli tak, postępuj zgodnie z zasadami, jeśli nie, nie pozwól starej taśmie decydować za ciebie. Jak $SOL pójdzie dalej, trzeba mówić na podstawie obecnej sytuacji rynkowej, blizny zostawić jako przypomnienie, ale nie pozwolić im kierować kierownicą.

W wielu portfelach inwestorów jest pozycja, że $SOL sprzedają po osiągnięciu określonej ceny. Ustalenie celu cenowego daje poczucie spokoju, jakby założyło się hamulec na ten ruch rynkowy. Pułapka polega na tym, że cel cenowy opiera się na dostępnych w danym momencie informacjach, które mają ograniczyć przyszły szczyt. Kiedy ustalasz cel, nie wiesz, co się wydarzy później. Gdy cena faktycznie dojdzie do tego poziomu, masz znacznie więcej informacji niż wtedy, gdy cel był ustalany. Jeśli rynek słabnie, chcesz poczekać, może jeszcze wróci; jeśli rynek jest silniejszy, myślisz, że to dopiero początek i przesuwasz cel wyżej. Przesuwanie celu w górę to chciwość, czekanie to nadzieja — oba podejścia unieważniają pierwotny cel. Zauważyłem też, że osoby, które trzymają się sztywno ustalonego celu, zmieniają swoje działania najszybciej, bo skupiają się tylko na tej liczbie, a rynek staje się tylko tłem. Dlatego nie ustalam sztywnych liczb, tylko warunki. Nie piszę „sprzedaj po osiągnięciu X”, tylko „rozpocznij rozważania o sprzedaży, gdy pojawi się sygnał”, np. wzrost wolumenu, przyspieszenie, albo gdy nawet osoby nieinwestujące zaczynają pytać. Gdy taki sygnał się pojawi, siadam i przeliczam wszystko na nowo. W trakcie tego wzrostu wielu na początku roku miało ustalone cele dla SOL, które zostały przebite i potem znowu przekroczone — liczby przestały mieć znaczenie, bo rynek nigdy nie zatrzymuje się dokładnie na ustalonych przez kogoś poziomach. Zamień „sprzedaj po osiągnięciu X” na „działaj, gdy pojawi się sygnał” — rynek pójdzie swoim torem, ty działasz według warunków i nie czujesz się źle niezależnie od kierunku.

Powiem coś bolesnego: to, czego powinno się trzymać, często się nie trzyma, a problem zwykle leży w pozycji, a nie w nastawieniu. Pozycja decyduje o tym, jak widzisz świat. Po korekcie SOL trafia na dwie grupy ludzi: ci z lekką pozycją traktują to jako okazję, a ci z ciężką – jakby niebo im się zawaliło. Wielu obwinia swoją osobowość za wyjście w trakcie, narzeka na brak silnej woli, a potem próbuje ćwiczyć wyczucie rynku. To błąd – jeśli ktoś musi nieść ciężar na długą trasę i nie może iść, to najpierw powinien odłożyć połowę, a nie winić siłę nóg. Dlatego za każdym razem, gdy chcesz zwiększyć pozycję, zrób test: wyobraź sobie, że twoja pozycja spadła o połowę i zapytaj siebie, czy możesz spać spokojnie. Jeśli tak, ta pozycja jest dla ciebie odpowiednia, jeśli nie – znaczy, że ryzykujesz za dużo i najpierw powinieneś ją zmniejszyć. Ten test robię za każdym razem przed działaniem i dopiero wtedy rozumiem, że w większości przypadków to ciężar, który niesiesz, powstrzymuje cię, a nie rynek. SOL ostatnio nie radzi sobie najlepiej; ci z odpowiednią pozycją widzą rytm, a ci z ciężką pozycją widzą tylko cierpienie – ta sama fala, dwa różne odczucia. Moja zasada się nie zmieniła: najpierw stabilizuję pozycję na tyle, by móc spać spokojnie, potem, gdy rynek daje okazję, dokupuję stopniowo, a przed snem znów robię test – jeśli nie przejdzie, przestaję. Dostosuj pozycję tak, byś mógł spać spokojnie nawet przy spadku o połowę – wtedy trzymanie się inwestycji nie będzie już wymagało siły woli.

Kiedyś bardzo uważnie obserwowałem wykres minutowy, $SOL każdy mały ruch musiałem zobaczyć, gdy rosło, siadałem prosto, gdy spadało, chciałem działać. To był okres, w którym moje operacje były najgorsze. Później zrozumiałem jedną rzecz: wykres minutowy to lupa, która wyolbrzymia emocje. Czasem igła wbija się w dół, na ekranie zieleń zmienia się na czerwień, a w głowie jest tylko „koniec, koniec”, podczas gdy na wykresie dziennym ta igła to nawet nie jest kropla wody. Im bardziej rynek męczy, tym bardziej osoby, które patrzą na wykres minutowy, mają tendencję do chaotycznych działań. Daje to wrażenie, że co sekundę coś się dzieje i co sekundę trzeba reagować. W rzeczywistości większość ruchów nie ma dla ciebie większego znaczenia, a to, co naprawdę musisz obserwować, to gdzie jest SOL i czy struktura jest nienaruszona. Moja zmiana jest prosta: wyłączam wykres minutowy, patrzę maksymalnie dwa razy dziennie, tylko na wykres dzienny. Jeśli spojrzysz na wykres dzienny, SOL powoli wspina się po schodach, bardzo stabilnie. Widziałem wiele osób, które trzymały się dobrze, ale koniecznie chciały robić szybkie ruchy na wykresie minutowym, płacąc więcej prowizji niż zarabiając, a ich pozycje bazowe stawały się coraz cieńsze, a gdy rynek ruszał, nie było ich na miejscu. Częste patrzenie nie oznacza zaangażowania, często jest to tylko źródło niepokoju. Jeśli struktura naprawdę się zepsuje, zobaczysz to najlepiej na wykresie dziennym, nie musisz szukać poczucia bezpieczeństwa na wykresie minutowym. Spróbuj wyłączyć wykres minutowy, przekonasz się, że nie ma nic, co trzeba natychmiast załatwić.

Natknąłem się na zrzut ekranu, ktoś chwali się $SOL W końcu odzyskał kapitał Odzyskać kapitał i odejść to wspólny koszmar osób uwięzionych w pozycji. Kiedy jesteś uwięziony, codziennie przysięgasz, że jak tylko odzyskasz kapitał, natychmiast odejdziesz, nie zostawiając nic. Kiedy nadejdzie ten dzień, zanim klikniesz palcem, lepiej dobrze przemyśl jedną rzecz: dlaczego wtedy utknąłeś, czy powód wejścia na rynek nadal istnieje. Większość ludzi utknęła, bo weszła za późno lub miała zbyt dużą pozycję, błędna ocena to sprawa drugorzędna. Te dwie rzeczy z czasem same się poprawią, pozycja spadła, pieniądze powoli się zwracają, rynek też się zmienił. Kiedy odzyskasz kapitał, środowisko, które cię uwięziło, już dawno zniknęło, tak naprawdę sprzedajesz stary dług, który nie ma nic wspólnego z obecną rundą SOL. Moim zwyczajem jest nigdy nie patrzeć na cenę kosztu. Cena kosztu ma związek tylko z przeszłością, czy warto trzymać pozycję, zależy od tego, czy powód obecny nadal istnieje. Porównując do obecnej rundy SOL, struktura, popularność, kapitał to zupełnie inna sprawa niż w poprzednim szczycie, cena odzyskania kapitału to tylko twój własny mentalny blok. Czy rynek się skończył, czy nie, patrz na sygnały rynku: wzrost wolumenu, szaleńcze zakupy, pełno ludzi zachęcających do kupna, wtedy dopiero jest czas na wyjście. Teraz cofnij swoje przysięgi, nie pozwól, by stara pozycja decydowała za ciebie, czy odejdziesz czy nie.

Ten wzrost $SOL jest trochę powolny, przesuwa się o mały krok dziennie, jak codzienne meldowanie się w pracy. Rano spojrzałem, było zielono, ale tylko trochę. Wielu narzeka na powolność, niektórzy przeklinają i zmieniają na monety z gwałtownym wzrostem. Ja nie zmieniam. Prawdziwy rynek do sprzedaży nie wygląda tak, jest duży wolumen, gwałtowny wzrost, pełno pokazów zysków, drobni inwestorzy ustawiają się w kolejce, by wejść. Teraz taki powolny ruch oznacza, że tokeny powoli zmieniają właścicieli, ci, którzy nie wytrzymują, przekazują je tym, którzy wytrzymują, nikt nie sprzedaje na dużą skalę, to dobra rzecz. Kilka lat temu ścigałem się za gwałtownymi wzrostami, wtedy byłem podekscytowany, czułem się jakbym wsiadł na rakietę. W efekcie zawsze stałem na szczycie i sprzedawałem przed świtem. Potem się nauczyłem, że lepiej wybierać takie powolne wzrosty, które są powolne, ale każdy zysk zostaje. Rynek powolny wymaga cierpliwości, a niekoniecznie dobrego oka. Wykresy świecowe wyglądają nudno, ale tokeny codziennie zmieniają właścicieli, rynek staje się coraz stabilniejszy. Ci, którzy chcą szybko zarobić, już odeszli, zostali ci, którzy planują trzymać dłużej, presja sprzedaży maleje, a dalsze wzrosty są łatwiejsze. Dla tych, którzy chcą robić T, też jedna rada: na powolnym rynku robienie T w dziewięciu na dziesięć przypadków kończy się tym, że tracisz tokeny, zyskując mało, tracąc dużo. SOL jest teraz w takim powolnym ruchu. Kiedy pojawi się duży wolumen i duża świeca wzrostowa, wtedy pełno będzie pokazywania zysków i można będzie mówić o wyjściu. Teraz lepiej trzymać niż cokolwiek innego.

$SOL już tak bardzo wzrosło, czy to oznacza, że to szczyt? Wcale się nie martwię. Spojrzałem na wskaźnik strachu i chciwości, który wynosi dopiero trochę ponad 70. Podczas poprzedniej prawdziwej gorączki ten wskaźnik utrzymywał się powyżej 80 przez ponad miesiąc, codziennie ktoś mówił o szczycie, a tymczasem cena szła w górę, aż nikt nie odważył się nic powiedzieć. W tej chwili, mówiąc wprost: cena rośnie szybko, a emocje dopiero ją doganiają. Większość pozycji to wciąż dolne pozycje wystraszone w strefie strachu, które boją się dokładać przy wzroście i uciekają przy lekkim cofnięciu. Taka struktura nie może się nie utrzymać, gdyby miała się nie utrzymać, już dawno bym wszystko sprzedał i odpoczął. Po latach handlu mam jedną najcenniejszą lekcję: wzrosty bez rozgrzanych emocji, korekty to okazje do wejścia. Kiedy wskaźnik przekroczy 80 i wszyscy chwalą się zyskami, wtedy dopiero zaczyna się prawdziwe show. Trzymanie $SOL i zejście z rynku, gdy emocje dopiero zaczynają rosnąć, to najgorsza decyzja.